Wirdum

Geschiedenis

De kerk van Wirdum uit het begin van de 13de eeuw vertegenwoordigt de vroege fase van de romanogotiek. De vlakheid van de muur overheerst. Naar Romaanse gewoonte is de wand in horizontale stroken verdeeld. De onderste bestaat uit een rij ondiepe nissen. De bovenste wordt gevormd door een spaarveld, dat over de hele wand doorgaat en afgesloten wordt door een rond- boogfries. Aan de noordzijde is de oude indeling het gaafst gebleven. Een knielnis in de koorpartij bevat een hagioscoop. Het raampje ernaast is van latere datum. Ongeveer in het midden zit de oorspronkelijke ingang. Meer naar het westen is een liseen doorbroken door een nieuwe ingang, die naderhand gedicht werd.

De oostwand heft waarschijnlijk een geveltop gehad. Het drielichtraam is later naar boven en beneden toe vergroot. De zuidmuur heeft bij een verbouwing een deel van de boogstelling verloren, terwijl het fries door een rechte afsluiting werd vervangen, Beneden zit het restant van een ingang. In het midden, in een uitmetseling, de oorspronkelijke toegang, waarnaast een hagioscoop. Aan weerszijden van het Romaanse raam dat bij de restauratie is hersteld, zitten de resten van een grote spitsboog uit de 15de eeuw. De drie andere vensters zijn waarschijnlijk in de 14de eeuw vergroot. Tegen de westmuur zijn overblijfselen van de toren zichtbaar. Die  werd in 1878 gesloopt, omdat hij te bouwvallig werd. Van de restauratie, die tussen 1959 en 1961 plaatsvond, dateert het torentje ter vervanging van een toren uit 1878.

Interieur

Het interieur van de kerk wordt sinds de restauratie overdekt door een blauwe balkenzoldering op kleurige sleutelstukken. Een muraalboog in de noordwand en een zware boog aan de westzijde wijzen erop dat men de kerk heeft willen overwelven. Tussen westboog en torenmuur is een ruimte. Waarschijnlijk heeft men de kerkmuur min of meer om de al bestaande toren heen gebouwd. De koorvloer is bij de restauratie verhoogd. In de noordoostelijke hoek is onder een luik het oude niveau nog zichtbaar .Daar is is ook de sacramentsnis zichtbaar.

Op de wand is een arcade geschilderd, misschien in de 14de eeuw, waarnaast een 15de-eeuws wijdingskruis op de muur geschilderd is. Rond het middenvenster van de oostwand zijn rond 1400 voorstellingen geschilderd: bovenin troont Christus, omringd door de symbolen van de evangelisten. Daaronder staan heiligen. Bij de zuidoosthoek zien we de piscina. In enkele nissen zijn bouwfragmenten opgesteld die bij de restauratie tevoorschijn zijn gekomen.

De inrichting is bij de restauratie ingrijpend veranderd. De kansel uit circa 1650 met latere trap en achterschot verhuisde van de koorafscheiding naar de zuidwand. Vermoedelijk was dat zijn oorspronkelijke plaats. Fragmenten van de kerkenraadbanken, die aan weerskanten van de preekstoel stonden, werden verwerkt in de bank, die nu tegen de noordzijde staat. De kaarsenhouders komen van de toen opgeruimde doopafscheiding. Het 18de-eeuwse opzetstuk van deze bank is identiek met het stuk dat nu gehavend tegen de zuidmuur hangt. Hoewel ze van banken afkomstig moeten zijn, stonden ze vóór de restauratie op schotten links en rechts van de kansel. Onder het orgel staat sindsdien aan de zuidkant een bank uit 1644. Aan de noordzijde staat een 18de-eeuwse herenbank, maar nu zonder zijstukken. De rest van het meubilair, grotendeels stammend uit de 19de eeuw, is opgeruimd, evenals enkele mooi gesneden 17de eeuwse stijlen.

Orgel

In 1879 bouwden de gebroeders Van Oeckelen uit Glimmen het orgel, dat in 1962 door D. Mulder uit Uithuizen werd gerestaureerd. De typische Van Oeckelen-bekroningen zijn toen helaas verwijderd. In de dienstruimte onder het orgel zit aan de noordzijde een raampje waar de ingang is dichtgemaakt. Op het koor ligt een aantal zerken van de 16de tot de 19de eeuw. Tegen de zuidgevel is een 13de-eeuwse zerk opgesteld, die, zo blijkt uit de kruisstaf en de twee kromstaven, bestemd was voor een geestelijke.